5.3. AMERİKAN ASMA ANAÇLARI
Anaç ıslahının başlamasıyla başta Fransa olmak üzere yurtdışında yüzlerce anaç çeşidi geliştirilmiştir. Elde edilmesinde "amerikan asma türleri" kullanıldığı için bunlara da "amerikan asma anaçları" adı verilmiştir. Zamanla kısmı yurdumuza getirilerek denenmiştir. Anaçlar öncelikle filokseraya dayanıklılık için ıslah edilmiştir. Fakat zamanla nematodiara da dayanıklı anaçlar geliştirilmiştir. Aşağıdaki anaçlardan Dogridge ve Ramsey Öncelikle nematodiara, diğerleri filokseraya karşı dayanıklıdır. Anaçlar elde edilme şekillerine göre safkan anaçlar ve melez anaçlar diye iki ana gruba ayrılır.

5.1.1. Safkan anaçlar
Eu grupta yer alan anaçlar amerikan asma türlerinden seieksiyon(seçme) ile elde edilmiştir.

Rupestris du iot: Yurdumuzda, sürgünlerinin dik büyümesi nedeniyle"dik çubuk"; yapraklarının kayısı yaprağına benzemesi nedeniyle de "zerdali" veya "zerdali çubuğu" adı da verilmektedir. Kısaca "İot" diye de bilinir. V. rupestris' den seçilmiştir.
Çok kuvvetli bir anaçtır. Hızlı gelişir ve anaç ertesi yıl aşıya gelir. Kuvvetli asmalar oluşturur. Fakat verimliliği ortadır. Asmalar kuvvetli olduğu için özellikle asmalar genç iken budamada normale nazaran daha fazla göz bırakılmalıdır. Aksi taktirde silkme görülebilir. Afinite (anaçla kalemin uyuşması) iyidir. Aşı yerinde bir şişkinlik oluşmaz. Derin toprakları sever. Az derin veya taban suyu yüksek topraklara önerilmez. Derin topraklarda kuraklığa dayanıklılığı yüksektir. Normal topraklarda %25, kurak topraklarda %30-35 total kiraca dayanabilir. Toprakta %14 aktif kirece olan dayanıklılığı, kurak koşullarda %20 ye kadar yükselebilir. Çubukları kolay köklenir. Çiçekleri erkektir ve kısırdır. Fazla dip sürgünü verdiği için aşılamayı takip eden yıllarda asmaların boğazları açılarak dip sürgünlerinin temizlenmesine özen gösterilmelidir. V. Rupestris veya melezlerinde anaçların yapraklarında çok sayıda küçük koyu kahverengin oktacıklar oluşabilir. Bunun nedeni Septoria ampelina denilen bir mantardır. Hastalık şiddetli olursa bazen yaprakların erken dökülmesine neden olabilir. Vitis vinifera'ların yapraklan bu hastalığa dayanıklıdır. Bu nedenle anaçlar aşılandığı zaman hastalık kaybolur.

Çok uzun vegetasyon dönemi olan ve kuvvetli gelişen bir anaçtır. Yüksek verimli veya geç olgunlaşan üzümler için önerilir. Kuvvetli gelişmesi bazen silkmeye neden olabilir. Bu nedenle ve çok verimli topraklara pek önerilmez. Köklenmesi ve masada aşılanması iyidir. Bağda aşılanmasında aşırı ağlama göstermesi nedeniyle, bazen anaçların aşıdan birkaç gün önce kesilmesi önerilmektedir. Fazla sayıda dip sürgünü oluşturması nedeniyle iyi bir boğaz temizliği yapmak gerekir. Çubukların ince olması nedeniyle aşılanmasında güçlük çıkabilir.

Riparia Gloirae: Zayıf bir anaçtır, nemli topraklan tercih eder. Kireci hassastır (%6). Çok kolay kökîenir ve aşılanır. Asmaların anacın çapı kaleme göre daha incedir. Aşılanan asmalarının verimi iyidir ve üzümleri erken olgunlaşır. Derin, verimli ve nemli topraklan tercih eder. Kirece karşı hassastır. V. Riparia'dan seçilmiştir.

Dogridge: Floksera ve kirece orta derece dayanıklı ve köklenmesi zordur. Nematodlara karşı çok dayanıklıdır. Çok kuvvetli gelişen bir anaçtır. Bu nedenle üzerine aşılı asmalar da çinko noksanlığı görülür. Daha çok verimliliği az, sulanabilir kumlu topraklara önerilir. Aksi takdirde silkme gösterebilir. Bu anaç kuvvetli gelişen kültür çeşitleri ile veya kültürel uygulamaların kuvvetli gelişmeye uygun olduğu yerler için önerilir. Çok sayıda dip sürgünü verir. Bu nedenle dikilecek çeliklerde göz köreltmesi yapılmalıdır V. champini'den seçilmiştir.
Salt Creek (Ramsey): Küvvetli bir anaçtır. Nematodlara oldukça dayanıklı, filokseraya orta düzeyde dayanıklıdır. Hafif bünyeli ve düşük verimli topraklarda gelişmesi iyidir. Dogridge kadar kuvvetli değildir. Çelikleri zor köklenir fakat aşılanması iyidir. Dip sürgünü çıkışı Dogridge kadar olmasa da yine de çeliklerinde göz köreltmesi yapılmalıdır. V. champini'den seçilmiştir.

5.1.2. Melez anaçlar
5.1.2.1. Ameriko x Amerikan melezleri
Berlandieri x Rupestris melezleri
99 R:
Yurdumuzda özellikle sıcak yörelerde en yaygın
kullanılan anaçlardandır. Drenajı iyi olan derin ve verimli
topraklarda çok iyi yetişir. Nematodlara karşı dayanıklıdır.
Fakat yüksek taban suyuna hassastır. Fidanları kuvvetli
gelişir ve dikimden sonraki yıl aşıya gelir. Sıcak ve kurak
yörelere daha uygundur. Çubukları kolay köklenir.Aşı tutması
iyidir. Afinitesi mükemmeldir. Kuvvetli bir anaçtır.
Olgunlaşmayı geciktirdiği için özellikle soğuk yörelere önerilmez. Filokseraya dayanıklılığı iyidir. %17 aktif kirece dayanır fakat tuza dayanıksızdır. Kuraklılığa dayanıklılığı HOR kadar olmasa da iyidir. Çubuklarının köklenmesi iyidir. Masada aşılanmsı çok iyi olmamasına karşın, bağdaki aşılamalarda çok iyidir. Çubuk verimi ortadır.
110 R: Çoğu özelliği 99 R ye benzer. Fakat kuraklığa ve taban suyuna karşı daha dayanıklıdır. Sıcak yörelerde özellikle sığ killi topraklar için mükemmel bir anaçtır. Köklenme ve aşı tutması 99 R ye nazaran daha düşüktür. Kuvvetli bir anaçtır. Bu yüzden olgunlaşmayı geciktirir. 99R gibi %17 aktif kirece dayanır. Fakat kuraklığa çok daha fazla dayanır. îyi bir anaç olmasına rağmen köklenmesinin %20 ye kadar düşmesi ve nadiren %40-50 köklenme göstermesi yayılmasını önler. Çubuklarının köklenmesi düşük olmasına rağmen bağdaki aşısı iyidir. Masa başındaki aşılarda gözlerin sürmedi orta düzeydedir. Çubuk verimi ortadır.
1103 P: Kuvvetli bir anaçtır. Nemli, ki 1li-kireçli topraklar için uygun bir anaçtır. Kirece dayanıklılığı 99R ve HOR gibidir. (%17 aktif kireç). Gelişme kuvveti bu iki anaç arasındadır. Tuza kısmen dayanıklıdır. Çok kurak şartlar için önerilmektedir. Köklenmesi ve aşılanması iyidir. Çubuk verimi orta düzeydedir.
140 Ru: Çok kuvvetli gelişen, kuru ve kireçli topraklarda başarılı bir şekilde yetiştirilen bir anaçtır. Aşırı kuvvetli gelişmesi nedeniyle, olgunlaşmayı geciktirir. Kirece iyi derecede (%20 aktif kireç) dayanıklıdır. Filokseraya dayanımı iyidir. Çelikleri zor köklenir.ve masa başında aşısı zordur. Fakat bağda aşısı iyidir.

Berlandieri x riparia melezleri
420 A: Çoğu özellikleri orta derecede olan bir anaçtır. Çelikleri kolay köklenmez ve aşılanmaz. Topraktaki tuzluluğa ve taban suyuna karşı hassastır. Fakat kuraklığa iyi dayanır. Nematodlara kısmen dayanıklıdır. Kireçli killi veya killi çakıllı topraklarda iyi sonuç verir. Fransa'da erkenci sofralık çeşitler ve yüksek kaliteli şaraplık çeşitler için kullanılır. İtalya'da derin ve verimli topraklarda yaygın olarak yetiştirilir. Bazı çeşitlerle(Alphonse Lavalle, Royal, Çavuş gibi) af irıitesinin kötü olduğu belirtilmiştir.
Zayıf bir anaçtır. Erkencilik sağlaması nedeniyle, erkenci üzüm çeşitlerinde anaç olarak kullanılır. Filokseraya dayanımı iyidir. Kireçli topraklara iyi uyum sağlar(%20 aktif kireç). Verimli toprakları tercih etmesi nedeniyle kurak topraklara önerilmez. Köklenmesi pek iyi değildir.(%30-60). Masa başındaki aşılarda sorun çıkabilir. Fakat bağdaki aşılarda çok iyi sonuç verir.
5 BBJ Serin yörelerdeki; nemli,sıkı, kireçli veya killi topraklar için çok uygun bir anaçtır. Kurak topraklara önerilmez. Topraktaki %20 ye kadar olan aktif kirece dayanıklıdır. Kirece dayanımının %50-55 e kadar çıktığı belirtilmiştir. Fakat tuza dayanımı hiç yoktur. Nematodlara dayanıklıdır.Köklenme ve aşılanması iyidir. Anacın vegetasyon dönemi kısadır. İtalya'da bazı sofralık çeşitler ile afinitesinin iyi olmadığı belirtilmiştir. Bizde de Sultani ve Yuvarlak Çekirdeksiz üzüm çeşitleriyle afinite problemleri vardır. Vegetasyon dönemi kısa olan ve kuvvetli gelişen bir anaçtır. Çelik verimi çok yüksektir. Nemli ve killi topraklara iyi uyum sağlar. Aşırı kurak topraklara önerilmez. Nematodlara iyi dayanır. Köklenmesi iyidir. Bağda aşıda bazen problem gösterebilir. Filokseraya dayanıklılığının yanında nematodlara da dayanıklıdır. Kök-ur nematodlarına dayanıklılığı Ramsey'e eşittir. Gelişme gücü orta veya çok yüksek diyen araştırıcılar vardır. Ağır ve nemli topraklardaki performansı yeterlidir. Fakat kuraklılığa dayanıklılığı konusunda çelişkili ifadeler vardır. Fransada kurağa az dayandığı, Almanyada ise orta derecede dayandığı belirtilmiştir. Erkenciliğe eğilimli bir çeşittir. Bu nedenle erkenci üzüm çeşitlerinde veya soğuk yörelerdeki yetiştiriciliğe uygun bir anaçtır.

Riparia x Rupestris Melezleri
3306 C ve 3309 C :
Orijini aynı olan iki anaçtır. 3309 C nin yaprakları tüysüz, 3306 C nin ki tüylüdür. 3306C nin damızlık asmalarında çubuk verimi düşük olduğu için fidancılar tarafından pek üretilmez. 3309 C filokseraya çok iyi dayanır. Derin topraklarda kuvvetli gelişir. Fakat kurak topraklara ve ayrıca drenajı kötü nemli topraklara Önerilmez. Kirece orta derecede dayanıklıdır.Kolay köklenir ve aşılanır.



101-14 Mgt : Aşılandığı asmaların üzümlerini erken olgunlaştıran bir anaçtır. Kolay köklenir ve aşılanır. Kurak topraklara önerilmez. Tuza çok hassastır. Bazı çeşitlerle uyuşmazlık gösterebilir.

5.1.2.2. Vinifera x Amerikan melezleri

Bu gruptaki anaçlar, V. viniferalar ile değişik asma türlerinin melezlenmesiyle elde edilmiştir.
41B-. Chasselas isimli kültür çeşidi ile V. berlandieri
melezidir. Vegetasyon döneminin kısa olması dolayısıyla
erkencilik sağlaması ve kirece çok dayanıklı olması (%40
aktif) bu anacın en büyük özelliğidir. Başlangıçtaki gelişimi
yavaştır. Fakat verime yatan asmalarda tane tutumu ve verim
iyidir. Filokseraya dayanıklılığı yeterlidir. Kirece
dayanıklılığı %40 aktif kireç olmasına rağmen, toprağın ıslak olması durumunda bu değer düşer. Tuza dayanıksızdır. Ayrıca anaç damızlık bağlarında asmalar mildiyöye karşı korunmalıdır.Köklenmesi iyi değildir. Çubuğun durumuna göre %15~40 arasında köklenir. Köklenmesinin yavaş ve zor olması masa başında yapılan aşıların başarı oranını düşürür, fakat bağda yapılan aşıları iyi tutar.

333 EM : Cabernet sauvignon isimli kültür çeşidi ile V. berlandieri melezidir. Kirece çok dayanıklıdır. Tuzlu topraklarda çok zayıf gelişir. Damızlık asmalarının çubuk verimi düşüktür. Çubukları kolay köklenir ve aşılanır. üzerine aşılanan asmalarda verim 41 B ye nazaran %20 daha fazladır. Nematodlara dayanıksızdır.
Fercal t (V.berlandieri x V. vinifera"Colombard") x 333 EM melezidir.Kirece dayanımı en yüksek anaçtır(%45). Filokseraya yeterince dayanıklıdır ve kurak koşullarda gelişimi iyidir.

5.1.2.3. Verimli melezler
Bağlarda filoksera zararlısının etkisi ortaya çıktıktan sonra; ıslahçılar hem üzüm verimi iyi ve kaliteli, hem de filokseraya karşı dayanıklı çeşit geliştirmeyi amaçlardır. Bunun öncülüğünü Seibel, Couderc, Bert i ile-seyve gibi araştırıcılar yapmış ve kendi isimleriyle anılan birçok çeşit geliştirmişlerdir. Fakat bu çeşitlerden tam olarak istenilen sonuç alınamamış ve zamanla terkedilmiştir. Fakat günümüzde bazı ülkelerde hala bu konu üzerinde çalışmalar devam etmekte ve yeni çeşitler(Castor,Pollux vb) geliştirilmektedir.

BA?CILIK KİTABI Prof. Dr. H. İbrahim UZUN