FASULYE Yetiştirme Tekniği



Fasulye yetiştiriciliği ister dışarıda ve isterse örtü altında tünellerde yapılsın, direkt tohum ekimi ile gerçekleştirilir. Yalnız ser tarımında fide dikimi yer verilir. Tohum ekimi, sıra veya ocak ekimi şeklinde gerçekleştirilir. Sıraya tohum ekiminde, sıra arası bodur çeşitlerde 30-50 cm, sıra üzeri 10-30 cm ve sırık çeşitlerde sıra arası 50-80 cm, sıra üzeri 30-40 cm yapılacak olursa, bu şekilde tek sıra ekimi denir. Bazen çift sıra ekim de yapılır. Çift sıra ekimde, çift sıralar arasında 40-70 cm ve çift sıraların kendi arasında 20-30 cm mesafe bırakılır. Bu iki sistem sırık ve yer fasulyelerinde beraberce kullanılır. Yer fasulyelerinde birde çoklu sıraya ekim vardır. Tahtalar üzerine yapılan bu ekimde 120-150 cm genişliğindeki tahta üzerine 30-40 cm sıra arası vererek 3-4 sıra uygulanır.
Tek sıra dikim yapılanlarda her bitkinin başına bir adet, bazen iki bitki arasına bir sırık dikilerek tek bitki veya iki bitki bir sırığa sardırılır. Çift sıra ekimlerde, sıra arasına belli aralıklarla çakılan kazıkların üzerine tel gerilir. Sonra, her bitkinin toprak hizasından gövdesine gevşek atılan ilmekle ip bağlanır, ipin diğer ucu tele tutturulur ve bitkiler bu iplere sardırılır. Karşıdan bakıldığında, çift sıra dikim ikiz kenar üçgen şeklinde görülür. Bu işlem iple yapıldığı gibi, sırıklarla da yapılır. Çift sıranın her iki sarısındaki bitkilerin yanına birer sırık dikilir. İki sırığın üst ucu birbirine çekilerek, üst noktada bağlanır. Bir üçgen oluşturulur ve sonra bitkiler bu sırıklara sardırılır. Çift sırada sulama ve bakım işleri sadece sıra arasında yapılır. Tek sırada her iki arada kullanılır. Sıraya ekimlerde kolaylık sağlamak üzere, mibzerle her 5 cm’de bir tohum atılır. Bitkiler toprak yüzüne çıkıp hakiki 2-4 yaprak oluştuğu devrede istenen sıra üzeri mesafede seyreltilir. Boğaz doldurma sırasında sıra arasında meydana getirilen karıklar, ileride bitkiye su vermek üzere kullanılır.
Ocak ekimi, sırık fasulyelerde kullanılır ve Karadeniz, Marmara ve Ege Bölgesinde yaygındır. Fasulyelerin tohum ekimi için 1x1,5 m boyutlarında tavalar yapılır. Bu tavaların her dört kenar iç kısımlarına 20-30 cm ara ile 1-3 tohum atılır. Tohumlar çıktığında bir tanesi bırakılır, diğerleri seyreltilir. Bitkiler boy atmaya başladığında tavanın orta kısmına bir sırık dikilir. Her bitkinin kök boğazına gevşek olarak bağlanan ipin diğer ucu, ortada bulunan kazığın üst noktasına tutturulur ve bitkiler iplere sardırıldığında dörtgen bir piramit görüntüsü ortaya çıkar. Aynı durum ip yerine bitki başlarına sırık çakılması ve sırıkların ortadaki kazığa meyilli bağlanmasıyla yapılır.
Tohum ekimi müteakip 7-10 gün içinde bitkiler toprak yüzüne çıkar. Tohum ekimi sonrası toprakta kaymak tabakası oluşma ihtimali varsa tek tohum yerine iki tohum yan yana atılarak, bu iki bitkinin kotiledon yapraklarının çıkış gücüyle kaymak tabası kırdırılır. Fasulyede, diğer bitkilere karşın kotiledon yaprakların toprağın kaymak tabakasını kırma gücü daha fazladır. Ocak ekim yapılması halinde, bitkilerin müşterek gücü, kaymak tabakasını çok daha iyi kırar. Tek bitkilerde ve ağır topraklarda kaymak tabakasını kırmak güçleşir. İlkbahar erken ekimlerde, havalar kötü gider, toprakta istenen sıcaklık dereceleri bulunmaz ve bu arada aşırı yağış meydana gelerek toprakta fazla su bulunursa, çimlenme istenen düzeyde meydana gelmez. Tohumların bir çoğu ölür. Çoğu kez toprak yüzüne çıkanların da kotiledon yapraklarında şekil deformasyonu meydana gelir. Bitkiler toprak yüzüne çıktıktan sonra, düşük sıcaklık ve topraktaki aşırı su bitkilerde kloroz neden olur. Bu bakımdan fazla erken tohum ekiminden kaçınılmamalıdır. İlkbaharda tohum ekimi Akdeniz Bölgesinde Şubat, Ege’de Mart, diğer bölgelerde Mart-Haziran ayları arasında yapılır. Sonbahar ekimleri Temmuz’dan başlar Eylül’e kadar devam eder. Fasulyenin bakım işleri içinde bakteri aşılama, sırık dikimi, tel çekimi, çapalama, sulama ve mücadele önem kazanır. Fasulye yetiştiriciliğinde son yıllarda Rhizomium bakterileri ile aşılama işlemi yapılmaktadır. Bakteri aşılaması yapılmış fasulyelerde % 10-20 arasında verim artışları kaydedilmiştir. Bakteri bulaştırması doğrudan bulaştırma ve dolaylı bulaştırma olarak iki yoldan yapılır. Bakteri ile doğrudan bulaştırmada, ekim öncesi Rhizobium bakterileri tohumlarla muamele edilir. Uygulama için önce, 10 lt su içine 10-15 g kadar Arap zamkı da koyarak karıştırılır. Arap zamkı, bakterili suyun tohumlara yapışmasını temin eder. Sonra laboratuvarlarda özel maddeler içinde üretilmiş bakteri preparattan 25-30 gr kadar alınır, hazırlana suya bakteriler yavaş yavaş dökülür ve aynı anda güzelce karıştırılarak, bakterilerin iyice dağıldığı, homojen bir sıvı elde edilmesine çalışılır. Böylece hazırlanan bakterili su, tohumla karıştırılırken üzerine serpilir ve tohumlara eşit dağılması sağlanır. Tohumların birbirine yapışmaması için, kuruyuncaya kadar karıştırma birkaç kez tekrarlanır. Bakteri aşılanmış tohumlAr tarlaya ekilir. Dolaylı bulaştırma, tohum ekiminden sonra, sıra arası veya sıra üzerine Rhizobium bakterilerini granüle parçalar halinde veya sıvı olarak toprağa verilmesiyle yapılır. Bu şekilde uygulama daha kolay yapılırsa da, fasulye tohumları daha önceden çeşitli zararlı toprak mantar ve bakterilerine karşı ilaçlanmış ise, bu tohumlara uygulanan Rhizobium bakterilerini ulaşması kolay olmaz. Zira bakteriler tohuma atılan ilaçlardan ölür. Dolaylı uygulamada bile Rhizobium bakterileri aşılanmış suyun, ilaçlı fasulye tohumlarının fazla yakınına atılmamasında yarar vardır. Bitki kökleri toprak içinde yayıldığında, bakteri aşılan kısma gelerek, onlarla temas sağlar.
İlk çapa, bitkiler 5-10 cm büyüklüğü alınca yapılır. Bu aynı zamanda ot çapası ve boğaz doldurma çapasıdır. İkinci çapada tam boğaz doldurma yapılarak sulama arkları meydana getirilir. Sırık fasulyelerde bitkiler 40-60 cm boy aldığında sulama yapılır. Ertesi 1-2 gün içinde toprağın yumuşaklığından yararlanılarak sırıklar dikilir. İleriki günlerde, büyüyen bitkiler iplere veya sırıklara sardırılır. Çapalama 2-3 hafta ara ile uygulanır ve yer fasulyelerinde 3-4, sırık fasulyelerde 1-3 kez tekrarlanır.
Fasulyeler yağış durumu, toprak yapısı dikkate alınarak başlangıçta 5-10 günde bir, hasat döneminde ve sıcak zamanlarda 4-5 günde bir sulanır. Bu yaklaşık her hasattan sonra bir sulama yapma anlamına da gelir. Fasulyeler genç bitki döneminde fazla suya karışı hassastır. Fazla su bitkilerde derhal sararma ve büyüme duraklaması meydana getirir. Bitki büyüdükçe duyarlık azalır. Muntazam periyotlarla sulama ve iyi bir gübreleme, bol miktarda çiçek oluşumu ve meyve verimini teşvik eder. Sulamanın gecikmesi, muntazam verilmemesi, çiçeklenmeyi geriletir, meyve oluşumunu azaltır. Oluşan meyvelerde anormal şekiller meydana gelir.
Ülkemizde sırık fasulyelere sırık dikme yerine, fasulye tohumlarının ekimi yapılırken, sıra üzeri 60-70 cm mesafede mısır tohumları da atılır. Mısır bitkisinin boylanması ile, sırık fasulyeler mısır bitkisi üzerine sardırılır. Bizde kullanılmayan dış ülkelerde uygulanan bir sistemde, sıra üzerine konan kafesli teller üzerinde fasulyelerin sardırılmasıdır.