AVİZEAĞACI (Avizebitkisi, Palmiyezambağı) (Yucca sp.)
HASTALIKLARI
(Çiçekli Çalı, Salon Bitkisi)

Genel Hastalıklar : Avizeağacı'nın süs bitkisi türleri göreceli olarak az sayıda hastalığa maruz bulunmaktadır. En yaygın hastalıklar arasında; Coniothyrium concentricum ile "yaprak lekelenmesi", Leptosphaeria fılamentosa ve Kellermannia anomala ile "yaprak yanıklığı" bulunmaktadır. C. concentricum'um husule getirdiği hastalık, mor kenarlı, aynı merkezli kuşaklı ve soluk merkezi olan geniş ve açık esmer "leke"ler olarak gözükür. Mantarın küçük ve siyah üreme organları (püknid) azçok aynı merkezli daireler halinde dizilir. Aynı mantar sabır (Agave sp.) bitkisi ve yakın bitkilere de saldırır. Mantarın sporları küçük, açık esmer ve tek hücrelidir.
Mücadele : Hastalıklı yapraklar kesilip atılır ve yok edilir. "Bordobulamacı" veya "amonyaktı bakırkarbonat" püskürtmesi yapılır. Hastalıklı bitkilerin ıslanmasından kaçınılır, çünkü bu hastalığın sağlıklı bitkilere yayılmasını sağlar.
Yaprak Lekelenmesi : Cytosporina sp. mantarının İspanyolkasaturası (Yucca aloifolia) bitkisinde yarattığı "boz yaprak lekelenmesi" hastalığı derinliğine incelenmiş durumda değildir. Belirtileri arasında; baskın bir "boz renk" ve "esmer kenar" taşıyan "uç ölü-hasta" ve "kenar ölü-hasta" kısımlar vardır. "Hasta" kısımlar sık sık 7-8 santimetre boyuta ulaşır, açık-koyu ve aynı merkezli halkalı olur, en yaygın olarak yaşlı yapraklarda bulunurlar. Cytosporina sp. mantarı bu "hasta" kısımlar içinde bulunur. Mücadele ; Microsphaeropsis sp. ile sebep olunan esmer "yaprak lekelenmesi" hastalığına kullanılan yöntemler ve ilaçlar bu "yaprak lekelenmesi" hastalığının denetimi için de kullanılır
Cercospora sp. mantarının yarattığı "yaprak lekelenmesi" hastalığı'nda, başlangıçta pas renkli "benek"ler oluşur. "Leke"ler elips biçimli kısımlar halinde genişler, bunların boyutu 7 milimetreye kadar ve rengi esmerden kahverengiye değişken olur. Mücadele ; mantarın sporlarının yayılmasını azaltmak ve bunların

çimlenip yapraklara bulaşması için gereken şartları ortadan kaldırmak üzere, mümkünse, bitkilerin yukarıdan sulanmasından vazgeçilir ve bunlar yağışa maruz bulunma durumundan kurtarılır; hastalık belirtisi gösteren yapraklar uzaklaştırılır ve anaç bitkide iken "leke" taşıyan çeliklerin kullanılmasından kaçınılır; bu hastalık için ilaç geliştirilmemiştir.
Microsphaeropsis concentrica {Coniothyrium concentricum) mantarı tarafından husule getirilen esmer "yaprak lekelenmesi" hastalığı, yaşlı yapraklarda önce küçücük ve açık renkli kuşaklar olarak gözükür. "Hasta" kısımlar sararır ve sonunda olgunlaştıklarında esmerleşirler. Bunlar genelde elips biçimindedir ve yaşlı yaprakların bütün üst yüzünde dağınık olarak bulunurlar. 4 hafta sonra siyah peritesyum' lar veya püknid' ler gömülü "hasta" kısımlar halinde oluşturulur ve çıplak göz ile kolayca görülür. Bazan her "leke"nin etrafında sarı bir sınır oluşur. Yaşlı "hasta" kısımların etrafında çap bakımından 7 milimetreyi nadir olarak aşan, koyu mor veya siyah renkli kenar oluşur. "Hasta" kısımların yalnızca yaşlı yapraklarda oluştuğu gözükmesine rağmen, bir "hasta" kısmın gelişmesi için bunun hassaslığı bakımından herhangi bir farklılık var olmasından ziyade, belki ^gereken zaman uzunluğundan dolayıdır. Bu hastalık Yucca filamentosa (ademiğnesi), Y. smalliana ve Y. aloifolia gibi birçok avize bitkisi türlerinde bulunmuştur. Mücadele ; hastalığın denetlenmesi bakımından en önemli görünümlerden biri, hasta-yaşlı yaprakların uzaklaştırılması ve bitkinin yukarıdan sulanmasının terkedilmesi veya yağışa maruz durumundan kurtarılmasıdır; çoğu avize bitkileri hem yukarıdan sulamaya hem de yağışa maruz olarak yetiştirildiği için, hastalığı önlemek üzere ilaç uygulamasına ihtiyaç vardır; deneylere göre, "mankozeb", "khlorothalonil" veya "zineb" ilaçlarından birinin haftalık olarak uygulanması çok iyi denetim sağlamaktadır.
Yanıklık : Avize bitkisinde "yanıklık" hastalığı yaratan Sclerotium rolfsii mantarı bitkinin tüm kısımlarına dadanır, fakat en yaygın olarak gövdeyi etkiler. Beyaz ve göreceli olarak kaba mantar miseli "yelpaze" gibi bir desen görünümü verir, toprak yüzeyinde veya gövdede görülebilir. Bitkinin hemen her yerinde veya toprak yüzeyinde yuvarlak biçimli sklerotium' lar oluşur. Sklerotium'lar beyaz ve pamuksudur, yaklaşık olarak hardal tohumu boyutundadır. Sklerotium' lar olgunlaştıkça, esmerleşir, sonunda koyu kahverenkli olur ve sertleşirler.
Mücadele : Bu hastalıktan yetiştirme yöntemleri ile kaçınılabilmesine rağmen, günümüzde yaprak bitkilerinin üretilmesinde sebep olduğu kayıplardevam etmektedir. "PCNB" ilacı, birçok yaprak bitkisindeki "yanıklık" hastalığının denetiminde en etkili olmaktadır. Bazı yaprak bitkilerine bu ilacın uygulanması, "bodurlaşma" yaratmaktadır ve bunun kullanımı her 12 ayda bir defaya sınırlandırılmıştır.
Gövde Çürüklüğü : Nectria sp.ve Fusarium sp. türlerine mensup mantarları "gövde çürüklüğü" hastalığı yaratmaktadır. Köklendirilmiş avize bitkisi çeliklerinin en yaygın hastalıklarından birini Fusarium spp. mantarları meydana getirmektedir. Hastalık ile, gövde uçlarında "yumuşak çürüklük" gelişir ve yapraklar da tahrip edilir. Etmen mantar, hastalanmış dokularda yaygın olarak iki çeşit üreme organı geliştirir; çıplak gözle göreceli olarak kolayca görülen ve yuvarlak olan parlak kırmızı peritesyum'lar ve kırmızımsı sarı renkli ve tozumsu konidi kümeleri.
Mücadele : Sadece hastalık etmeninden yoksun çelikler, yeni veya steril edilmiş saksılar ve saksı harcı kullanılır. Bitkiler yükseltilmiş tezgahlar üzerinde yetiştirilir. Avize bitkisindeki bu hastalık için ilaç geliştirilmemiştir.


Prof.Dr.Sabri SÜMER --SÜS BİTKİLERİ HASTALIKLARI ---2008