8.1.4. Kompostun Yapılması (FERMANTASYONUN I.SAFHASI)

Kompost yapmağa başlamadan önce, kompost yapımında kullanılacak şema, kompost reçetesi ve işletmenin bir seferde kullanacağı kompost miktarı (ki bu her seferinde bir üretim odasını dolduracak miktar olarak) hesaplanır. Şimdi önce işletmede kulanılacak kompost miktarını bulalım.

Örnek 16 : Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL

Üretim odamızın büyüklüğü 5X22 m idi ve bu odada iki adet 21 m boyunda, 1,20 m genişliğinde ranza konulmuştu ve her ranzada 5 'er raftan odada 10 adet raf bulunmaktaydı. Raflar üzerine 0,60 m çapında torbalardan 700 adet konulacağı, her torba içine 15-30 kg veya metre kareye 100-125 kg kompost doldurulacağı (bir torbamızın alanı 0.28 m' 'den 4 adeti 1,12 m2 olacağı, metre kareye yaklaşık 4 torba konulacağı varsayımı ile, yine torba başına 25-30 kg kompost düşeceği) hesaplanmıştı. Torbaya 30 kg kompost koyduğumuzda, bir üretim odamıza düşen kompost miktarı 700 X 30 = 21 000 kg 'dır. Yukarıda belirttiğimiz gibi kompost hazırlama sırasında konulan besin maddelerinin % 10-20 'si I.- ve II. fermantasyon sırasında mikroorganizmaların yaşamları için kullanılır. Ayrıca kompostumuzun nem oranı başlangıçta % 73 dolaylarında iken, aşılama sırasında % 63 "e düşürülür. (At gübresi kullanılmışsa nem oranı % 69-70 'dir.j Bu da kompost ağırlığında düşme meydana getirir. Bu bakımdan aşılama sırasında kullanılacak kompost miktarına her iki durumdan dolayı eksilen % 20-40 'luk kısmın eklenmesi gerekir ki, bütün olaylardan sonra hesaplanan miktar elimizde kalabilsin. Bu durumda, işletmede her seferinde 21.000 kg aşılanacak kompost için, % 30 fazlasıyla, 29.000 ton kompost hazırlanmalıdır.

At gübresi bulmakta sıkıntı çekildiğinden, yukarıda verdiğimiz sentetik reçetelerden Örnek. 8 'i seçtiğimizde :

İşletmelerin kendi özelliklerine göre kullanacakları materyallere, uyguladıkları sistemlere, makine veya insan gücüne bağlı kalarak kompost yapım şeması ve süresi kısmen değişebilir. Fakat genel yapılış yolu aynıdır. Şema ve uygulama süreleri Cetvel 8.2 'de verilmiştir. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL

Ön ıslatma genellikle fermantasyon süresinin dışında tutulur. Bu durumda toplam süreden 3-10 günü çıkartırsak I. fermantasyon süresi 15-24 gün arasında geçecektir. Buğday sapma göre verilmiş bu süreler, kullanılacak diğer materyallerin durumuna göre biraz kısalıp, uzayabilir. Örnek olarak çeltik kullanıldığında, fermantasyon süresi 27-30 güne kadar çıkartılabilir. Ayrıca aşağıda anlatılacak fermantasyon yönteminde ön ıslatmanın yapılmadığı durumlarda, yığın yapmayı ön ıslatma kabul ederek fermantasyon süresi, I, aktarmadan itibaren 15-18 gün olarak hesaplanır (Cetvel 8.2).

Kompost yapımında doğal olarak her işletmenin kendi olanaklarına göre bir sistem kurması gerekir. Bu yüzden de kompost yapımının bir çok varyasyonları mevcuttur. Genelde herkes kendi uyguladığı yolun en doğru olduğunu iddia eder. Ancak bunlar içinde bazıları ilk olmaları, bazıları kendilerine has özellikleriyle tanınmış ve meşhur olmuşlardır. SİNDEN ve HAUSER tarafından 1950'li yıllarda ortaya atılan ve kısa sürede yaygınlaşan bir metot "KÎsa Kompost Yapma " tekniğidir. Bu metot, daha sonra birçok araştırıcı tarafından ele alınmış, sonunda VEDDER (1978) 'e göre Cetvel 8.3 'de verilen şekli almıştır.
Batı Almanya'nın Hamburg'taki Max Planck Enstitüsü araştırıcılarından Dr. OTTO TİLL, bir ton kompost hazırlamak için aşağıdaki maddeleri kullanmıştır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL

Kısaltılmış buğday samanı....................... .... 120 kg
Havalandırılmış kuru turba......................... ......... 50 kg
Kalsiyum karbonat...................... ................... .....50 kg
Keten tohumu unu........................... .................... 15 kg
Soya fasulyesi unu........................... ................... 15 kg
Kaba yonca tozu.......................... ....................... 50 kg
Su............................ .............................. ............. 700 kg

Bu maddeler, bir mikserde karıştırılarak homojen hale getirilir. Nemi % 70 'e, pH 'sı 6,8 'e ve azot miktarı % 2,5 'e ayarlanır. Otoklavda 130°C 'de 5 saat süre ile sterilize edilir. Aşılama sıcaklığına kadar (25-30°C) soğutulur. Sonra buğdaya sardırılmış tohumluk ile aşılanır. 4-5 haftalık bir süre içinde miseller kompostu sarar. Sarma tamamlanınca, nemlendirilmiş ve pastörize edilmiş % 5 oranında keten tohumu unu ile karıştırılır. Karışım normal ranzalara 1 1 cm kalınlığında doldurulur. Üzerine hemen slerilize edilmiş örtü toprağı serilir.
Bu sistemin uygulanması oldukça güçtür. Büyük otoklavlara gereksinim duyulur. Bu bakımdan pratikte bir değer kazanmamıştır. Daha sonraki yıllarda HUHNKE. bu sistemi değiştirerek, işletmeler icin zor olan sterilizasyon olayını ortadan kaldırmış, yerine pastörizasyonu getirmiştir. Hazırlanan kompost 100"C 'de pastörize edilmektedir. Dolayısiyle ticari işletmelerde, bu işlem yığın halinde pastörize odalarında gerçekleştirilebilmektedir.

Bir diğer çabuk kompostolaştırma metodu, Fransa'da DELMAS ve LABORDE tarafından yapılmıştır. Bu metotta % 50 nem içeren taze at gübresi, kısaltılmış buğday sapları ile karıştırılır. Azot oram % 1,8'e gelecek şekilde içine katkı maddesi ilave edilir. Katılacak maddelerden şeker ve alçı, kuru maddenin % 5 'ni teşkil eder. Daha sonra kompostun nem oranı % 75 'e ayarlanır. Pastörize odasına kompost kasalar içinde alınır. Odaya buhar vererek hava sıcaklığı 62-63°C 'ye çıkartılır. Bu sırada kompost sıcaklığı 53-55°C 'dir. Oda doldurulduktan 4 saat sonra taze hava verilir. 6 saat sonra kompost sıcaklığı 65-68°C 'ye yükselecektir. Bu derecelerden sonra buhar şevkine son verilir ve bol hava vererek hava sıcaklığı 40-45°C 'ye indirilir. Kompost sıcaklığı ise devamlı 52-55°C arasında 3-4 gün tutulur. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
STAMETS ve CHİLTON (1983) eserlerinde normal yoldan yapılcak at gübresi ve sentetik kompost yapımı için aşağıdaki kısa fermantasyon şemasını önermektedir.
At gübresi kullanılarak yapılan kompost şeması:
-1 gün Materyal ıslatma
0 gün Yığın yapma, alçı dışında bütün katkı maddelerini
karıştırma ve su ilavesi
2-3 gün İlk aktarma, alçı ve su ilavesi
5 gün İkinci aktarma, gerekirse su ilavesi
7 gün Üçüncü aktarma, gerekirse su ilavesi
9 gün Pastörize odasına alma

Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Sentetik kompost kullanılarak yapılan kompost şeması :

-10 gün Saman balyalarının açılması, yayılması ıslatma
- 7 gün Yayılmış saman balyaları karıştırma, üzerine tavuk
gübresi ve alçı hariç, diğer katkı maddelerini verme ve
ıslatmaya devam etme
-3 gün Tekrar karıştırma, ıslatma
0 gün Yığın yapma, su ilave etme
4 gün İlk aktarma ve alçı veya kireç ekleme, gerekirse su ilave etme
7 gün İkinci aktarma, gerekirse su ilavesi
10 gün Üçüncü aktarma, su ilave etme
13 gün Yığın hazırsa pastörizasyona alma

Eğer bu kısa fermantasyon sırasında yığın hazır değilse, yığın hazır oluncaya kadar 2 gün ara ile dördüncü, beşinci, altıncı aktarmaya devam edilir, daha sonra kompost pastörizasyona alınır.