Toprakların Dezenfekte Edilmesi
Toprağın dezenfeksiyonu buharla veya kimyasal yollarla yapılır. Buharla toprağın dezenfeksiyonunda özel buhar temin eden kazanlara ve yine buharı özel olarak toprağa veren özel aletlere gereksinim vardır. Bu bakımdan pahalı bir sistemdir. Ancak toprak yorgunluğunun ortadan kaldırılmasında etkin rol oynar. Büyük işletmelerde seraların ısıtılmasında kullanılan kalorifer kazanlarından eşanjör yardımı ile buhar elde etmek ve kullanmak mümkündür. Küçük işletmelerde özel yapılmış ve istenen yere çekilerek götürülebilen portatif buhar kazanlarından yararlanılır. Elde olunan buhar, borular içinde seraya getirilir. Buhar uygulaması seranın bir kenarından başlanarak geriye doğru yapılır. Bu amaçla 5-10 cm çapında bir boru 3-4 m uzunluğunda 3-4 defa kıvrılarak ve kıvrımlar arasında 50-70 cm aralık kalacak şekilde bükülür. Borunun bir ağzına buhar borusunun ağzı ile bağlantı yapmak üzere vana konur.diğer ağzı kapatılır. Sonra boru üzerine 40-60 cm uzunluğunda, 1-2 cm çapında, birbirinden 50 cm uzaklıkta borular monte edilir. Böylece çatallı bir boru sistemi oluşturulur. Bu çatallar toprağa bastırılarak gömülür. Bu yolla yapılacak uygulamada ince borulardan toprağın 40-60 cm altına 100-110oC' de 8-12 saat buhar enjekte etmek yeterlidir. Buharın bulunamadığı durumlarda sıcak su kullanılabilir. Sıcak su 80°C de olduğunda daha uzun süre, yaklaşık 12-18 saat toprağa verilmelidir. Uygulama sırasında toprağın üstü branda ile kaplanmalıdır. Böylece buharın ve sıcaklığın daha uzun süre toprakta kalması sağlanır.
Geniş çapta sera tarımı yapılan yerlerde veya işletmelerde bütün sera toprakları peş peşe dezenfekte edilmelidir. Dezenfekte edilmemiş seralardan, dezenfekte edilmiş seralara istemeyerek bir enfeksiyon bulaşması halinde, zarar veren etmen daha hızlı bir şekilde yayılmaktadır. Bu da, yapılan işin boşa gitmesine sebep olabilir. Bütün topraklar dezenfekte edildiğinde ise bu istenmeyen durum meydana gelmez. Dezenfeksiyon sonrası toprak alt tabakalarında fazla miktarda su birikmesi meydana gelebilir ve alt tabakalar ıslanabilir, çamurlaşma ortaya çıkabilir. Toprağın alt katmanlarında organik madde miktarı az olduğu zaman tehlike daha da büyüktür. Bu durumda, buhar uygulamasından sonra bir müddet toprağı üstten bastırarak, alt tabakaların sıkışmasından kaçınmak gerekir. Dezenfeksiyon sonrası büyük ölçüde azot toprakta serbest hale geçer ve havaya karışır. Toprakta azot noksanlığı baş gösterir. İster azot noksanlığını önlemek ve isterse çamurlaşmayı ortadan kaldırmak üzere, dezenfeksiyon öncesi toprağa bol miktarda organik gübre vermek gerekir. Buharla dezenfeksiyonun bir diğer olumsuz yanı maliyetinin fazla olmasıdır. Küçük işletmelerde kullanılması mümkün değildir. Ancak kooperatifleşme ile aletleri almak ve işletmelere kiraya vermek çözüm yolu olabilir.
Buharla toprakların dezenfeksiyonun ekonomik bakımdan zor oluşu, işletmeleri kimyasal yolla dezenfeksiyona yöneltmiştir. Her ne kadar toprak dezenfeksiyonunda kullanılan ilaçlar da oldukça pahalı olmasına rağmen, her türlü işletmede daha kolay ve rahatlıkla uygu¬landıklarından tercih görür. İlaçlar toz, sıvı ve gaz halinde satışa su¬nulur. Toz ilaçlar atılmadan önce toprak sulanır ve tava gelmesi beklenir. Sonra ilaç toprak üstüne serpilir ve 20-40 cm derinlikte işlenerek toprağa karıştırılır. Üstüne naylon örtü serilir. Belli bir süre bu şekilde bırakılır. Karantina devresi sonunda üstü açılır ve toprak havalandırılır. Sıvı ilaçlar sulama suyu ile toprağa 20-40 cm işleyecek tarzda verilir. Yine üstü kapatılır ve karantina süresince beklenir. Gaz ilaçlar tüpler içinde bulunur. Bunlar toprağa ilaç enjekte edecek özel aletler yardımı ile 50-100 cm aralıklarla, toprağın 20-40 cm derinliğine şırmgalanır. Üstü örtülür ve beklenir.Kimyasal yolla toprağın dezenfeksiyonunun başarılı olması için bazı konulara dikkat etmek gerekir. Bunları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.
a. İlaç kullanıldıktan sonra belli bir süre beklemek mecburiyeti
vardır. Karantina süresi sonuna kadar mutlaka beklenmelidir.
Karantina süresinin bittiğini tere bitkisi testi yaparak anlamak
mümkündür. Bunun için ağzı kapatılabilen bir kavanoz alınır.
Uygulama görmüş sera toprağından bir miktar alınıp kavanozun
yarısına kadar doldurulur. Sonra bir pamuk parçası nemlendirilir ve
üzerine bir miktar tere tohumu atılır. Pamuk, iple bağlanarak şişe içine
ve toprakla temas etmeyecek şekilde üst kısmına asılır ve şişenin ağzı
kapatılır. Kavanoz her gün kontrol edilir. Kavanoz içindeki pamuk
üzerinde bulunan tere tohumları 2-3 gün içinde çimleniyor ve beyaz
kökçükler meydana getiriyorsa toprakta ilacın etkisi kalmamıştır.
Tohum ekiminden itibaren 4-5 gün geçmesine karşılık çimlenmiyorsa
toprakta henüz ilacın etkisi devam etmektedir. Kavanoz boşaltılır ve
birkaç gün sonra tekrar toprak doldurularak aynı işlem ile sonuç
kontrol edilir.
b. İstenilen şekilde ilacın etki göstermesi toprağın iyice ufalanmış
olmasına bağlıdır. İlaçlama öncesi sera toprağı freze ile sürülmeli ve
büyük parçalar tamamen ufaltılmalıdır. İri parçaların orta kısmına
ilacın nüfuz etmesi oldukça zordur. İri parçalarda ilacın etki yapmadığı
kısımlar kalırsa, hastalık ve zararlılardan arındırılmamış bu
kısımlardan enfeksiyon tekrar yayılma olanağı gösterir.
c. Önerilen dozlardan kaçınılarak, ucuz olsun diye az ilaç ve yine
daha çok etkili olsun diye fazla ilaç kullanılmamalıdır. İlacın üzerinde
belirtilen normal dozlara uyum sağlanmalıdır.
d. İlaçlama öncesi, serada yetiştirilmiş bitki artıkları çok iyi
toplanmalı ve seradan uzaklaştırılmalıdır. Toprak içinde kalan ve
toplanması mümkün olmayan köklerin ve dal parçalarının çürümesi
için seralar sulanmak, toprak işlenerek bir müddet bekletilmeli ve sonra
ilaçlanmalıdır.
e. İlaçlama sonrası toprağın üzerinin plastik örtülerle örtülmesi ilacın
etkisini arttırır.
f. Her ilacın en etkili olduğu bir toprak sıcaklık sınırı vardır. Bu
sıcaklık sınırı altında ilacın etki süresi uzar, üzerinde ise kısmen kısalır.
Isıtılamayan seralarda ve soğuk zamanlarda dikkatli davranmak
gerekir.Piyasaya toprak ilaçlamak üzere çeşitli ilaçlar çıkartılmaktadır. Bunların bazıları geniş etki alanına sahiptir. Bazıları ise sadece nematod veya tel kurtlan gibi özel amaçlıdır. Bu ilaçların geniş çapta kullanılanlarından birkaç örnek verecek olursak;
Klorpikrin: İyi bir etkiye sahiptir. Domateslerde mantar zararlanmasına karşı etkilidir. İlaçlama toprak yüzeyine serpme şeklinde yapılırsa metre kareye 32-48 cm3, toprak içersine karıştırılacaksa metreküpe 250-400 cm klorpikrin kullanılmalıdır. Uygulamadan sonra toprağın üstü plastik örtülerle örtülmelidir. Klorpikrinle yapılan ilaçlamada birçok yabancı ot tohumu da öldürülür.
Vapam: İyi bir etkiye sahiptir. Domates, hıyar kök mantarlarına, lahana urlarına karşı etkide m ye 100 cm ilaç 2 litre suda, serbest yaşayan nematodlara karşı 100 cm ilaç 5 litre suda, kök solucanlarına ve tel kurtlarına karşı 150 cm3 ilaç 5 litre suda çözdürülür. İlaçlama öncesi toprak sulanmak ve tava gelinceye kadar beklenmeli, sonra ilaç uygulanmalıdır. Serada toprak sıcaklığı 5°C den aşağıda olmamalıdır. Bazı yabancı ot tohumları da bu ilaçlama ile imha edilir.
Trapex: Kök kurtlarına, serbest yaşıyan nematodlara, bazı toprak mantarlarına karşı çok etkilidir. Trapex m2' ye 125 cm3 kullanılır. Toprağın üstünü örtmeye gereksinim yoktur. Düşük toprak sıcaklıklarında dahi kullanılabilir. Ancak karantina zamanı çok uzar. Örneğin 0-6°C de 8 hafta, 6-12°C de 3 hafta karantina süresi saptanmıştır.
Shell DD: Seralarda nematodlara karşı iyi bir etkiye sahiptir. Toprak mantarlarına etkisi yeterli değildir. Her m2' ye 30-40 cm ilaç önerilir.
Basamid: Kök urlarını yapan kurtlara, serbest yaşıyan nematodlara ve toprak mantarlarına karşı kuvvetli etki yapar. Her metrekareye 50 g toz ilaç serpilir. Sonra toprak derince bellenir ve ilaç toprağa karıştırılır. Karantina zamanı toprak sıcaklığı 15°C de 2-3 hafta, 15°C nin altında 3-8 haftadır. Çimlenmekte olan yabancı ot tohumlarını da öldürür. Basamid kolay uygulanmasından dolayı seralarda en fazla kullanılan yapay bir preparattır.
Terabol: Kök urlarını oluşturan kurtlara ve nematodlara karşı etkilidir. Çok zehirlidir. Kullanırken dikkatli davranmak gerekir. Her m ye 50 g toz ilaç atılır. Sonra toprak 20-30 cm derinliğinde bellenerek karıştırılır. Karantina zamanı kısa olup 15 °C de toprak sıcaklığında 1-2 hafta kadardır.Metilbromid: Son yıllarda piyasaya çıkmış en iyi ilaçlardan bir tanesidir. Küçük 100 cm3' lük kutularda gaz halinde satışa sunulur. Toprağın 1 m3' ne 100 cm3 uygulanır. Toprak sıcaklığının 15°C nin üstünde olması arzu edilir. Bu durumda karantina süresi 5-10 gündür. Çok geniş bir etki derecesine sahiptir. Toprak nematodlarına, solucanlara, kurtlara, mantari ve bakteriyel hastalıklara karşı kullanılır. Özel şırınga aletleri yardımı ile toprağın 30-50 cm altına verilir.