Toplam 1 sonuçtan 1 ile 1 arasındakiler gösteriliyor.

Konu: Ahır gübresinin muhafaza, depolama ve olgunlaştırılması

  1. #1
    Administrator
    K.Tarihi
    30 Mayıs 2018
    Mesajlar
    1

    Ahır gübresinin muhafaza, depolama ve olgunlaştırılması

    AHIR GÜBRESİNİN MUHAFAZA, DEPOLAMA VE OLGUNLAŞTIRILMASI

    Ahır Gübresinden Kayıplar

    Çiftlik gübresinin toplanması, depolanması muhafaza ve tarlaya uygulanması sırasında bitki besin elementleri bakımından bazı kayıplar söz konusudur. Gübrede kayıpların azlığı, veya fazlalığı gübrenin cinsi ile toplanması, depolanması ve toprağa uygulanmasında kullanılan yöntemlere bağlı bulunmaktadır.
    Gübreden idrar kaybı bitki besin elementleri içeriği yönünden önem taşımaktadır. Gübreden sıvı şekilde kayıp genellikle ahır tabanından ve gübre yığınlarından toprak altına sızmalar veya gübre yığınlarından drene olarak cereyen eder. Gübredeki toplam bitki besin elementleri değeri esas alındığında bunun %50 kadarı idrara ait bulunmaktadır. İdrardaki bitki besin elementleri bitkiler tarafından kolaylıkla alınabilir durumdadır. Birçok işletmelerde sıvı gübrenin yarısından fazlası çeşitli şekillerde kaybolmaktadır.
    Rastgele yayılmış veya yığın yapılmış gübreden yağış suları ile bitki besin elementleri kayıpları önemli miktarlara erişmektedir. Yağış suları ile kayıp gübre küçük, gevşek ve açık yığınlar halinde biriktirildiği zaman daha fazladır. Yağışın miktarına ve gübre yığının durumuna bağlı olarak altı ay içerisinde gübre, bitki besleme değerinin yarıdan fazlasını kaybedebilir. Kayıplar sadece idrarla ilgili olmayıp aynı zamanda katı kısma ait nitrojen, fosfor ve potasyum bileşiklerinde de olur. Alkalin koşullar altında önemli miktarda çözünebilir organik madde kaybı da söz konusudur. Zaten bu durum gübre yığınlarından sızan çözeltilerin koyu rengi ile kendini gösterir.
    Rastgele biriktirilen gübrelerden gaz şeklinde bitki besin elementleri kayıpları da önemli bulunmaktadır. Gaz şeklinde kayıpların başlıcaları nitrojen ve organik maddedeki kayıplardır. Gübrede üreden ve nitrojenli bileşiklerden fazla miktarlarda amonyak meydana gelir. Ayrışmanm başlangıç dönemlerinde bu amonyak karbonik asit ile birleşerek amonyum karbonat ve bikarbonatı oluşturur. Bu bileşikler stabil değildir ve amonyak gaz şeklinde hemen serbest hale geçmeğe başlar. Ayrışma eğilimi, amonyum karbonat miktarı ve sıcaklığın yükselmesiyle artar. Normal sıcaklıkta 7 veya altındaki pH değerlerinde amonyak kaybı önemli olmadığı halde yüksek sıcaklıklarda, gevşek yığınlarda oluşan aerobik aynşma çok hızlı amonyak kaybına neden olur.
    Donma da suyun kristalize olmasını sağlayarak gübre çözeltisinin yoğunluğunu arttırarak amonyak kaybını fazlalaştırır. Hava akımının fazlalığı da suyu buharlaştırarak amonyak tutma kapasitesini azaltır ve amonyak kaybını fazlalaştırır.
    Gübrenin ayrışması sırasında organik madde kayıpları da söz konusudur. Bu kayıplar daha çok karbonhidratlarda olur. Karbonhidratların ayrışmasında son ürün CO2 olup gübreden havaya uçar.
    Çiftlik gübresinin depolanması, muhafazası ve olgunlaştırılması gübre olarak değerini arttırmanın yanında çevre sorunları ve sağlık açısından da önem taşımaktadır. Gübrelerden çıkan pis kokuların etrafa yayılması, akarsuların ve içme sularının organik maddeler ve nitratla kirlenmesi olasılıkları gübrelerin depolanma ve muhafazası üzerinde önemle durulmasını gerektirmektedir.
    Taze gübre tarlaya verildiği zaman fazla miktarda bitki besin maddelerini içermesine rağmen bitkilerin hemen alabilecekleri bitki besin elementleri miktarı pek azdır. Bitki besin elementlerinin bitkilerin faydalanabileceği duruma geçebilmesi için taze ahır gübresinin bir olgunlaşma dönemi geçirmesi gerekir. Ahır gübresinin muhafazası ve olgunlaştırılmasında çeşitli yöntemler uygulanmaktadır.

    Ahır Gübresinin Taze Halde Toprağa Verilmesi

    Bu sistem daha çok süt inekçiliğinin yapıldığı ahırlarda gübrelerin günlük olarak toplanıp toprağa verilmesidir. Bazen süperfosfat ilave edilerek kuvvetlendirilir ve amonyak kaybı azaltılır. Bu uygulamada ayrışma ve uçma kayıpları minimuma inmektedir. Gübre verildikten sonra toprağa karıştırılması en uygun şekildir. Toprak, gübrede bulunan bitkilere elverişli besin elementlerini absorbe eder. Toprağa atılan gübre toprağa karıştırılmazsa kurutucu rüzgarlar ve dondurucu havanın etkisiyle önemli amonyak kayıpları olur. Ahır gübresi toprağa verilmeden önce ya ahırda veya ahır dışında muhafaza edilir.

    Derin Ahır Gübresi

    Derin olarak yapılmış ahırlarda hayvan dışkıları, yataklık ve idrar dışarı taşınmaz. Derin ahırlar diğer ahırlara nazaran 1-1.5 m derin hazırlanır. Ahır hayvanların bu derinliği 6 ay içinde dolduracağı hesaplanarak planlanır. Bu tip ahırlar daha çok besi sığırcılığı, koyun ve keçi yetiştiriciliğinde kullanılır. Süt sığırcılığı ve at yetiştiriciliği için uygun değildir. Her gün hayvanların altına uygun yataklık serilir, idrar ve sıvı kısımlar yataklık tarafından emilir. Böylece 6 aylık sürede bu işlem devam eder. Derin ahır gübresinde idrarda bulunan bitki besin elementleri, özellikle nitrojen yataklık tarafından emildiği ve gübre devamlı olarak üzerinde bulunan hayvan tarafından çiğnendiği için sıkı ve ıslak muhafaza edilmiş olur. İhtimar, havasız olarak cereyan eder ve gübredeki bitki besin elementleri kaybı çok az olur. Derin ahır gübresi lüzumundan fazla ahırda bırakılmamalı, hayvanların ahırda bulunmadığı dönemde derhal tarlaya taşınmalıdır. Hayvanların çiğnemediği derin ahır gübresinde bir aylık sürede nitrojen kaybının % 13 ten % 35'e çıktığı saptanmıştır. Derin ahır gübresi açık ahır sisteminin uygulanmasında da önemli bir araçtır. İhtimar eden gübreden açığa çıkan sıcaklık hayvanların kışın açık ahırlarda muhafazasında önemli bir etken olmaktadır.

    Dağınık İhtimar
    Önceleri çiftlik gübresinin biriktirilmesi ve toprağa uygulanması genellikle basit bir işlem şeklinde yürütülmekte idi. Gübreler günlük olarak ahırdan alınıp ahır yakınlarındaki bir yere bırakılmakta veya yığılmakta idi. Kış ve sonbahar mevsimlerinde bu şekilde biriktirilmiş olan gübre ilkbaharda hava ve toprak koşulları uygun olduğu zaman toprağa verilmekte idi. Çiftlik gübresinin bu şekilde biriktirilmesi çeşitli şekillerde önemli bitki besin elementleri kayıplarına sebep olmaktadır.

    Toplu İhtimar
    Ahırdan dışarıya çıkarılan gübre toplu ve düzenli bir şekilde ihtimar ettirilebilir. Toplu ihtimar iki şekilde uygulanmaktadır. Soğuk ihtimar ve sıcak ihtimar.
    Soğuk ihtimar: Soğuk ihtimarda esas organik maddelerin anaerob baktenlerle ihtimarını sağlamaktır. Bunun için çiftlik avlusuna yığılan veya gübreliğe konulan gübre daima ıslak ve sıkışık tutularak aerob bakterilerin çoğalması önlenerek yığının kazışmasına dikkat edilir. Sıkışık ve sıcak tutulan yığına hava giremeyeceğinden ayrışma anaerob koşullarda oluşur. Anaerob koşullarda da sıcaklık bir miktar yükselir.

    Sıcaklık, mevsimlere ve koşullara göre 10-45°C a kadar çıkabilir. Gübre yığınının sıkıştırılması için üzerinde sığır dolaştırılır veya loğ kullanılır. Yığının üzeri toprak veya torf gibi maddelerle kapatılır. Gübrenin daha iyi ayrışmasını sağlamak için gübre çukurlarının kullanılması gerekir. Gübre çukurlarının doldurma ve boşaltmayı kolaylaştırmak amacı ile eğimli yerlerde yapılması, kuzey yöneyinin seçilmesi amaca daha uygun olur. Gübre çukurları taş, beton veya tahtadan yapılabilir. Gübreliğin üzeri doldurulup sıkıştırıldıktan sonra kapak ile kapatılır. Beş ünitelik bir gübreliğin planı Şekil 33'te verilmiştir.



    Çiftlik avlusunda gübrenin soğuk ihtimarını sağlamak için gübre yığınlarının beton plak ile örtülmesi kullanılan yöntemlerden biridir. Boyutları 50 x 50 x 4 cm. olan beton plakalarla gübre yığınları örtülerek ihtimara terkedilmektedir. 12-16 büyük baş hayvan için 16 ve 16-24 büyük baş hayvan için 25 beton plak saptanmaktadır.
    Sıcak ihtimar: Sıcak ihtimarda ise gübre materyalini önce aerob ve sonra da anaerob koşullarda ihtimar ettirmektir. Diğer bir deyimle gübre materyalinin önce aerob koşullarda 60°C ye kadar ısınmasını sağlayarak bütün termofob florayı yok etmek, ondan sonra da anaerob koşulların sağlanması suretiyle termofil florayı yok etmektir. Bunun için ahırdan alınan taze gübre, sıcaklık derecesinin kısa zamanda 60°C ta çıkmasını sağlayacak şekilde gevşek ve ıslak olarak yığılır. Bu koşullarda aerob bakteriler çoğalır ve aktif hale geçerler, organik maddeyi oksijen ile birleştirerek yakarlar. Böylece yığın 60 °C ta kadar ısınır ve anaerob bakterilerin büyük kısmı ölür. Üç dört gün sürecek olan aerob ihtimardan sonra yığın hemen sıkıştırılarak anaerob koşullar sağlanır.
    Bu sefer de aerob flora yok edilmiş olur. Sıcak ihtimar gübreliklerde yapıldığı gibi avluda da yapılabilir. Yığına önce 90 cm.lik kalınlık verilir. İlk aerobik ihtimardan sonra sıkıştırılan yığının üzerine tekrar 90. cm. kalınlıkta taze gübre yığılır. Yığın 5-6 m. yükseklik alıncaya kadar bu işleme devam edilir. Sıcak itimar ettirilmiş gübrenin tam olgunlaşması için 5-6 ay bekletildikten sonra toprağa verilmesi gerekir. Sıcak ihtimar sırasında hastalık etkenleri, sinek larvaları ve yabancı ot tohumları da ölür.

    d. Ahır Gübresinin Toprağa Verilmesi
    Gübre taze olarak toprağa verilecekse toprak üzerine yayılarak bırakılmamalı mutlaka vakit geçirilmeden pullukla toprağa karıştırılmalıdır. Çeşitli şekillerde ihtimar ettirilmiş gübreler önemli miktarlarda çözünebilir bitki besin elementlerini kapsadıklarından toprağa uygulama şekil ve zamanı bitki besin elementler kaybının azaltılmasında önem taşımaktadır. Toprağa verilen çiftlik gübrelerinden kayıplar üç şekilde olabilir : a) Amonyak nitrojeninin kuruma ve donmalar sonucunda uçması, b) Nitrojen, fosfor ve potasyum gibi bitki besin elementlerinin yüzey akış sulan ile taşınması ve c) Bitki besin elementlerinin sızan sularla toprağın alt katlanna taşınması. Kimyasal gübrelerde olduğu gibi önemli miktarlarda çözünebilir bitki besin elementlerini kapsayan çiftlik gübrelerinin de ekimden çok önce toprağa verilmesi kayıplar nedeni ile etkinliğini azaltacaktır. Ekim ilkbaharda yapılacaksa bitkilere çiftlik gübresinin ilkbaharda uygulanması, sonbaharda uygulanmasından daha etkilidir.
    Çiftlik gübresinin orta ve ince tekstürlü topraklara ekimden önce ve kışın uygulanması halinde kayıplar oldukça azdır. Ancak bu gibi topraklar önemli miktarda çözünebilir bitki besin elementlerini bitkilere daha az elverişli formlara dönüştürerek tutarlar. Yıkanma ve erozyonla bitki besin elementleri kayıplan nedeniyle gübrelerin kumlu veya eğimli yerlerdeki topraklara sürümden çok önce verilmeleri sakıncalıdır. Çiftlik gübresinin toprağa verilmesinde dikkat edilecek bir hususta gübrenin tarlaya eşdüzeyde dağıtılmasıdır.
    Toprağa verilecek çiftlik gübresi miktarı toprağın fiziksel yapısı, bitki besin elementleri durumu, yetiştirilecek bitki çeşidi ve gübrenin özelliklerine göre değişir. Genellikle toprağa verilen çiftlik gübresi miktan dönüme 2-4 ton arasında değişmektedir. Kaba tekstürlü, bitki besin elementlerince noksanlık gösteren topraklar üzerinde yetiştirilecek ve fazla miktarda bitki besin elementlerine gereksinimi olan bitkilerin yetiştirilmesi halinde toprağa daha fazla çiftlik gübresi verilmelidir.
    Çiftlik gübresine daha fazla ihtiyacı olan bitkiler. Çiftlik gübresi nitrojene daha fazla gereksinim gösteren bitkilerde daha etkili olur. Çiftlik gübresinin miktan sınırlı olduğu ve tahıl ve baklagil bitkilerinde de mineral yapay gübreler iyi sonuç verdiği için çiftlik gübresinin ekim nöbetindeki diğer bitkilere verilmesi daha uygundur.
    Mısır darı, patates, tütün, pamuk gibi bitkiler ile sebzecilikte yetiştirilen bitkilere verilmesi daha rantabl sonuç vermektedir. Meyve bahçelerinde, seralarda, süs bitkilerinin yetiştirilmesinde çiftlik gübresinin özel bir yeri vardır. Çayır bitkilerinin yetiştirilmesinde kaplama gübre olarak özellikle yeni ekimlerde veya çayırlar sürülerek söküldüğü zaman kullanılabilir.

    c.Topraklarda Verimliliğin Devamında Çiftlik Gübresinin Rolü ve Kalıcı Etkisi.
    Çiftlik gübresinin değeri bitkilere başta nitrojen olmak üzere bitki besin elementleri sağlaması yanında toprağa önemli miktarda organik madde bırakması ile ölçülmelidir. Çiftlik gübresi böylece toprağın fiziksel ve biyolojik özellikleri üzerine önemli ölçüde etkili bulunmaktadır. Yalnız çiftlik gübresinin kullanılması ile toprağın bütün verimlilik sorunlarının çözümleneceği de sanılmamalıdır. Toprağa verilen çiftlik gübresi önemli miktarda nitrojenle kısmen de potasyum sağlamaktadır. Bunun fosforca zenginleştirilmesi gerekmektedir. Bitkilerle topraktan kaldırılan besin elementlerinin tümünün çiftlik gübresi olarak toprağa dönmesi mümkün olmadığından sadece çiftlik gübresi kullanıldığı taktirde toprağın verim gücünün zamanla düşeceği doğaldır. Gübrenin süperfosfat ile takviyesinden başka asit topraklarda kireçleme, diğer kimyasal gübrelerin ilave edilmesi, baklagillerin yetiştirilmesi, iyi toprak işleme, yabancı otlarla mücadele, gerekli suyun sağlanması ve erozyon kontrolu gibi önlemlerin alınması ile verimliliğin devamı sağlanabilir.
    Çiftlik gübresinin toprakta bitki gelişmesine etkisi yıllarca sürer. Uzun süreli etki kimyasal yapay gübrelerden çok daha fazladır. Kullanılan çiftlik gübresi miktarı arttıkça kalıcı etki süresi de uzar. Çiftlik gübresinin kalıcı etkisi gübrede bitki besin elementlerinin yavaş ayrışması, gübredeki bazı organik maddelerin uzun süre dayanmaları ve toprakta mineral bitki besin elementlerinin çözünürlüğünü arttırmaları ve gübreli toprakta iyi gelişen bitkilerin fazla miktarda kök ve sap oluşturmalarından ileri gelmektedir.

    Kaynak:
    TOPRAK BİLİMİNİN ESASLARI
    Geliştirilmiş Beşinci Baskı
    Prof. Dr. Abdüsselam ERGENE
    Atatürk Ünv. Zıraat Fakültesi
    Attached Images Attached Images

Yetkileriniz

  • Konu açma yetkiniz yok.
  • Cevap yazma yetkiniz yok.
  • Eklenti yükleme yetkiniz yok.
  • Mesajınızı değiştirme yetkiniz yok.
  •