Bakkal ve marketler kadar yabancı perakende devlerinin de merakla beklediği, 'Alışveriş Merkezleri, Büyük Mağazalar ve Zincir Mağazalar Kanunu Tasarı Taslağı' Başbakanlık'a gönderildi.
Ancak önceki hazırlıkların aksine bu kez taslağın kamuoyu ile paylaşılmaması endişe ile karşılanıyor. Her ne kadar düzenlemeye son şekli verilmeden tarafların görüşü alınsa da, taslağın 'devlet sırrı' gibi gizli tutulması eleştiriliyor. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'ndan taslak isteklerine, "Bakan bey izin verirse.." şerhi düşüldüğünü aktaran Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Nazım Kaya, metnin kamuoyundan saklanmasını anlamakta güçlük çektiklerini söylüyor. Kaya, "İlgili genel müdürden, taslağı tüketiciler açısından incelemek üzere bir nüsha istedik. Cevap ilginçti: Bakan beyden izin alın, bir nüsha verelim. Marketler kadar vatandaşı da yakından ilgilendiren böyle çalışmanın gizlenmesine bir anlam vermek mümkün değil." siteminde bulunuyor. Bakanlık da konuyla ilgili sessiz kalmayı tercih ediyor.

Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan, uzun süredir tartışma konusu olan ve kamuoyunda 'market yasası' olarak bilinen düzenlemenin kanun taslağını 31 Ocak 2008 itibarıyla Başbakanlık'a gönderdiklerini açıklamıştı. Taslağın hazırlanmasında konuya ilişkin dünyadaki bütün uygulamaların incelendiği vurgulayan Çağlayan, ilgili tarafların görüşlerinin alındığı ve Düzenleyici Etki Analizi sonuçlarının da değerlendirildiğinin altını çizmişti. Temel hareket noktalarını da, "Dünyadaki uygulamalar paralelinde, serbest piyasa kuralları doğrultusunda ülkemiz için çağdaş bir düzenleme yapmak." şeklinde özetlemişti. Çağlayan, bakanlık olarak amaçlarının, üreticiyi ve tüketiciyi korumak, ekonomik ve ticari katma değer üretmek, istihdamı artırmak olduğuna da dikkat çekmişti. Fakat Başbakanlık'a gönderilen tasarı, beklenenin tersine kamuoyu ile paylaşılmadı. Ayrıca bürokratlara, taslağın kamuoyuna sızdırılmaması için sıkı talimat verildiği bidirildi. Uygulamadan rahatsız olan Türkiye'nin önde gelen sivil toplum kuruluşlarından Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Nazım Kaya, "Kanunî düzenleme en çok tüketicileri ilgilendiriyor. Dolayısıyla taslağın bizden saklanmasına bir mana veremiyoruz. Uygulama yanlış anlamalara yol açabilir." ifadelerini kullanıyor.

"Komisyonda bütün tarafları dinleriz"

Hipermarket Kanunu taslağı, uzun süredir tartışılıyor. Marketlerin açılış-kapanış saatinden park yeri konusuna, indirimli ürünlerden belirli büyüklükteki marketlerin şehir dışına taşınmasına kadar geniş bir şekilde hazırlanması hedeflenen tasarı, daha önce esnaf, zincir marketler ve tüketici derneklerinin eleştirilerine maruz kalmıştı. Bütün taraflar hazırlanan taslağın kendilerini mağdur edeceği görüşünü dile getirmişti. Kanunî düzenlemelerde, hazırlanan taslak önce Başbakanlık'a gönderiliyor. Kabine üyelerinin imzasının ardından tasarı haline gelen düzenleme Meclis'e gidiyor. TBMM'de önce ihtisas komisyonunda üye milletvekillerinin müzakere ettiği tasarı ardından Genel Kurul'a iniyor. Genel Kurul'dan çıktıktan sonra da cumhurbaşkanının onayının ardından Resmi Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe giriyor. Marketlerle ilgili tasarı taslağını da bu çerçevede Meclis'te Sanayi ve Enerji Komisyonu inceleyecek. TBMM Sanayi ve Enerji Komisyonu Başkanı Başkan Soner Aksoy, taslağı henüz kendilerinin de görmediğini ifade ediyor. "Ancak bu önemli değil." diyen Aksoy, tasarının kanunlaşıncaya kadar Meclis'te olgunlaşacağına dikkat çekiyor. Taslağın yakın bir zamanda Meclis'te gündeme gelmeyeceğini düşünen Aksoy, "Komisyon olarak gerekirse bütün tarafları dinleriz. Tüccardan tüketiciye kadar ilgili bütün kesimlerin temsilcilerinin görüşünü alırız. Tabii ki, herkesin uzlaştığı bir düzenlemenin kanun olarak çıkmasını isteriz." ifadelerini kullanıyor.

Düzenlemeye tamamen karşı çıkanlar da var. Kiler Genel Müdürü Nihat Özdemir, taslak konusundaki görüşlerini Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği (AMPD) çatısı altında dile getirdiklerini ifade etmekle yetiniyor ama derneğin yasaya karşı çıktığı biliniyor. Perakende sektörü için bir yasaya ihtiyaç olmadığı kanaatindeki derneğin de taslağın son halinden habersiz olduğu belirtiliyor. Geçtiğimiz günlerde Demtaş Marketleri'ni satın alan Hatipoğlu'nun Yönetim Kurulu Başkanı Selamet Aygün, bu gibi yasaların kamuoyundan gizlenmesini doğru bulmuyor. Aygün, taslaktan yerel ve yabancı sektörün bütün oyuncularının bilgilenmesinin önemine işaret ederken, şirket olarak yasadan çok bir beklentilerinin olmadığını, yasa varmış gibi faaliyetlerini sürdürdüklerini kaydediyor.

'Önceki taslakla ciddi bir farkı yok'

İstanbul Perakendeciler Derneği Başkanı Erdal Tüfekçi, taslağın kamuoyundan gizlenmesini, "Kimse müdahale etmesin diye istendiği için." şeklinde yorumluyor. Tüfekçi, Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan'la yasa hazırlanmadan önce görüşmüş, ancak taslağı görmemiş. Mevcut taslakla daha önceki taslak arasında çok bir fark olmadığını düşünen Tüfekçi, yasadaki değişikliklerin beklentilerini karşılamasa da karşı çıkmadıklarını söylüyor. Tüfekçi'nin verdiği bilgiye göre yasada en çok tartışılan konular hakkında herhangi bir yaptırım yok. Metrekaresi belli bir büyüklüğün üzerindeki marketlere, ulaşım ve otopark altyapısı hazırsa şehir içinde açılma izni verilecek. Perakendecilerin çalışma saatlerinin düzenlenmesi ve gelişmiş ülkelerdeki gibi açma kapanma saatlerine yönelik bir kural da getirilmiyor.

Rakamlarla perakende sektörü

Sektör büyüklüğü 137 milyar dolar

Org. perakende büyüklüğü 48 milyar dolar

Sektörün 2007 cirosu 12,6 milyar YTL

Sektörün 2007 büyümesi Yüzde 10

Mağaza başına ortalama ciro 380 bin YTL

Ortalama sepet büyüklüğü 26,5 YTL

Sektördeki yabancı payı* Yüzde 48

(*) Migros satışı dahil, AMPD verileri

zama gazetesi