Toprak İşleme: Toprak işleme, öncelikle bitkilerin gelişmelerini hızlandıran, kök sisteminin iyi gelişmesini ve kuvvetli bünyeli olmalarını sağlayan bir kültürel önlemdir. Şüphesiz kuvvetli ve sağlam bünyeli bitkiler, zararlı ve hastalık etmenlerinden daha az etkilenirler.
Bitki yetiştirme yönünden olduğu kadar, özellikle yaşamının bir kısmını larva döneminde toprakta geçiren zararlılara karşı toprak işlemeleri ile son derece olumlu sonuçlar almak mümkündür. Mesela, Mayıs böceği,* Fidan dip kurdu larvaları toprakta bulunur. Bunların larvaları açık hava şartlarına dayanamazlar. Bu sebeple, sürüm yaparak bu zararlı larvalarının toprak yüzeyine çıkarılması ile ölmeleri sağlanarak, mücadele edilmesi mümkündür. Diğer taraftan toprak işlemeleri ile bazı zararlı böceklere barınak görevi yapan bitkiler ile bazı hastalık etmenlerine ara konukçu olan bitkiler de ortadan kaldırılmış olur.
Gübreleme: Gübreleme, bitkinin gelişmesini sağlaması açısından önemlidir. Ancak gübrelemenin tek yönlü değil dengeli bir şekilde yapılması gerekir. Böylece bitki sağlam bünyeli gelişir zararlılardan dolayı daha az etkilenir. Örneğin, fazla azotlu gübrelemeler bitkilerde vegatatif gelişmeyi artırır ve devamlı körpe kalır. Bu bitkilerin hücrelerinin su miktarı fazlalaşır. Özellikle Yaprakbitleri, Beyaz sinek, Kabuklubitler ve Thrips’ler gibi bitki özsuyu ile beslenen böceklerin tercih ettiği ortam meydana gelmiş olur ve bu böcekler aşırı çoğalıp fazla zararlı olurlar.
Potaslı gübrelemeler, bitkilerin hücre çeperlerinin daha kalın olmasını sağladığından bitkiler de sağlam bünyeli gelişir. Yaprakbitleri, Beyaz sinekler, Kabuklubitler gibi böcekler bu durumda fazla zararlı olamazlar. Bu nedenle belirtilen zararlılara karşı bitkilerin potasça zengin gübrelerle gübrelenmesi tavsiye edilir.
Ülkemizde selektör ve değirmen artıkları hiçbir işlem yapılmadan hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Ancak, yabancı ot tohumlarının pek çoğu hayvanların sindirim sisteminde canlılığını kaybetmeden dışkı ile dışarı atılmaktadır. Ayrıca organik gübre elde etmek için hazırlanan kompost yığınlarında bulunan tohumlar da canlılıklarını koruyabilmektedir. Bu nedenle, iyi yanmamış hayvan gübresi ve kompost yığınlarının tarlada kullanılması yabancı otların tarım alanlarına bulaşıp yayılmasına sebep olur.
Seyrek yetiştirme: Seyrek yetiştirme, bitkinin birim alandan daha fazla besin alması bakımından kuvvetli ve sağlam gelişmesini sağlar. Sık yetiştirilmiş bitkiler zayıf ve cılız olurlar. Böyle bitkiler hastalık ve zararlılardan daha fazla etkilenirler. Sık dikimle rutubetli bir ortam oluştuğundan bitkiler hastalıklardan daha fazla etkilenirler.
Bazı böcekler, örneğin Kabuklubitler, Unlubitler rutubeti çok severler, güneş ışığından hoşlanmazlar. Bu nedenle sık dikilmiş bahçelerde daha zararlı olurlar. İşte bu yüzden bu gibi zararlılarla mücadelede seyrek dikim tavsiye edilir.
Sulama ve drenaj: Birçok hastalık, özellikle toprakta bulunan hastalıklar sulama suyuyla taşınabilir ve yeni temiz alanlara bulaştırılabilirler. Sulama kanallarından temin edilen suyun bu bakımdan sakıncaları akıldan çıkarılmamalıdır. Fazla su tutan topraklarda yapılacak drenaj, yüksek rutubetten hoşlanan hastalıkların zararını önemli ölçüde azaltır.
Bitkideki su düzeni, zararlı saldırısında da önemlidir. Birçok böcek, sulama sonunda yeni gelişme gösteren sürgünlere hücum eder ve yumurta bırakır. Ayrıca, fazla sulama ürünün yetişme süresini uzatır, bu da zararlının daha fazla döl ve zarar vermesine sebep olur.
Drenaj, bitkilerin normal gelişmesini sağlayacak şekilde fazla olan taban suyunu ve toprağın tuzluluğunu azaltmak için yapılır. Drenaj yaparak bazı toprakaltı zararlılarının zararının önüne geçilebilir.
Temiz tohum, fide, fidan ve diğer üretim materyalinin kullanılması: Temiz üretim materyali kullanmak, hastalık ve zararlılar yönünden önemlidir. Bazı zararlılar, hasattan tekrar dikime kadar tohum içerisinde kalır. Fasulye tohum böceği ile bulaşık fasulye tohumlarının dikkatsizce ekimi sonucu çıkan erginler sağlam tohumlardan gelişen bitkilere zarar verir. Tohum temizliği; Tohum böcekleri, Buğday nematodu gibi tohumla taşınan zararlıların tarlaya taşınmasını da önlemesi bakımından önemli olan bir kültürel önlemdir. Fide köklerinde farkına varılmayan Kök ur nematodları yeni dikilecekleri sahalara bulaşır ve zarar verir.
Yabancı ot tohumları ile karışık kültür bitkisi tohumlarının ekimi, yabancı otların yayılmasına sebep olur. Yabancı otlarla mücadelede en önemli konu sertifikalı tohum kullanmaktır.
Sağlam ve kuvvetli bitki yetiştirmede tohumun kalitesi önemlidir. Bazı hastalıklar tohumla taşınabilir. Tohum temizliği ile çimlenme gücü yüksek ve dolayısıyla kuvvetli bünyeli bitki yetiştirilmiş olur, bunun sonucunda da hastalık ve zararlıların bulaşması önlenebilir. Tohum temizliği ile yabancı ot tohumlarının tarlaya taşınması önleneceğinden, tarlada kuvvetli bitkilerin yetiştirilmesi sağlanmış olur. Ayrıca üretim amacıyla kullanılan kalem, soğan, yumru, gövde ve kök sürgünleri de hastalıklar yönüyle temiz ve sertifikalı olmalıdır.
Gençleştirme ve budama: Meyve ağaçları gibi çok yıllık bitkilerde yapılan normal budamalar ve gençleştirmek amacıyla yapılan budamalar, bitkilerin kuvvetli gelişmelerini, dolayısıyla zararlılardan daha az etkilenmelerini sağlar.
Budamanın, hastalıkların dağılmasını önlemek için daima ağaçların durgun döneminde yapılmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca, budama aletlerinin bitkiden bitkiye geçerken dezenfeksiyonu da çok önemlidir. Örneğin, Domates bakteriyel solgunluk hastalığı seralarda koltuk alma işlemi sırasında, bağda Kav hastalığı, bitkilerde kanser urları vb. etmenler, budama esnasında kolaylıkla yayılabilecek hastalıklardır. Bu nedenle, kullanılan araçların sık sık dezenfekte edilmesi gerekir.
Budamada yapılan hatalar da böcek, fungus, bakteri saldırısı bakımından çok önemlidir. Budamalar ya hiç yapılmamakta ya da ağacı fizyolojik zayıflığa uğratacak şekilde şiddetli uygulanmaktadır. İkinci durumda, böcek zararları veya hastalıklar kendini göstermektedir. Bu sebeple, budamalar yapılırken budamanın şiddeti ve budama zamanı iyi belirlenmelidir.
Kullanılan alet ve ekipmanın temizliği: Topraktan geçen veya yapışkan maddelerle taşınan hastalıklar, kullanılan aletler ve insanlar yardımıyla taşınmaktadır. Ayrıca, toplama ve budama sırasında da taşınan hastalıklar vardır. Bütün tarımsal işlemlerde kullanılan makaslar ve eller daldan dala, ağaçtan ağaca temas etmektedir. Bu şekilde bulaşmaları önlemek için kullanılan aletlerin her kullanımdan sonra dezenfekte edilmesi gerekmektedir.
Rizom, stolon ve kökleriyle yayılan yabancı otların hasat ve toprak işleme aletlerine takılarak temiz alanlara taşınmasında unutmamalıdır ki bu aletlerin iyi temizlenmemiş olmasının rolü büyüktür.