Ekolojik tarım, tarımsal üretimin çevreye zarar vermedengerçekleştirildiği alternatif bir tarım yöntemidir. Ülkelerinkullandıkları ana dillerine göre Ekolojik talim aynı zamanda Organiktarım ve Biyolojik tarım olarak da adlandırılmaktadır.
Ekolojik tarım ile kimyasal tarımı ayıran özelliklerin başında, ekolojik tarımın sahip olduğu temel ilkeler gelir.
Bu ilkeler;
1. Doğa ile uyumlu şekilde üretim,
2. Kapalı sistem tarım,
3. Ürün münavebesi.
İştebu nedenlerden dolayı, ekolojik tarımda alternatif tarım teknikleri veilkelerinin gerçekleştirilmesini sağlamak için üretimin belirli birproje kapsamında yürütülebilmesi gerekmektedir. Ayrıca, yürütülenekolojik üretim projesinin kontrolü ve sertifikasyonu zorunludur. Bunedenle, öncelikle ekolojik tarımda yer alan bu kavramları veişlevlerini tanımlayalım.
Danışman:Ekolojik üretimin gerçekleştirilmesinde bilgi ve deneyimleri iledeğişik aşamalarda katkıda bulunan ve yol gösteren kişi ve kuruluşlaraverilen genel isimdir.
Kontrol:Gerçekleştirilen ekolojik üretimin kurallarına uygunluğunu araştıran.bu amaçla üretici dosya bilgileri, arazi ve işletme denetimlerininyapılmasını kontrol eden kişiye kontrolör denilmektedir.
Sertifika:Ekolojik yöntemler ile üretildiği ileri sürülen ürünün kontrolörtarafından kabul edilmesi durumunda, adı geçen ürünün ekolojik olduğunugösteren ve ilgili kuruluşlarca düzenlenen bir belgedir.
İşte,danışman ekolojik olarak üretimi söz konusu olan ürününprojelendirilmesi, kontrole hazırlanması ve sertifikasyonungerçekleşmesi ni sağlamak üzere çalışmalarını belirli bir çerçeveiçerisinde yürütür. Bu çalışmalar üretici ile birlikte arazi üzerindeolduğu gibi, satın alımı gerçekleştiren tüccar, işletici ve ihracatçıile birilikte koordine edilmesi gerekmektedir. Sistemin ve ekolojik ürünün güvenilirliğini sağlamak için üretimden ihracata kadar her aşamanınçok açık bir şekilde olması ve belgelendirilmesi gerekmektedir.Kimyasal üretimde yer almayan bu konuların belirli bir eğitim çalışmasıile birlikte ilgili kişilere verilmesi gerekmektedir.
Yapılması gerekli işlemleri aşama aşama şu ana başlıklar altında toplamak mümkündür;Arazi:
  • Ekolojik konum,
  • Projeye uygunluk,
  • Toprak verimliliği,
  • Geçmiş yıllar tarım faaliyetleri,
  • Plan/ kroki,
  • Kodlama,
Ekolojiküretimin gerçekleştirilmesi planlanan arazi üzerinde, danışmantarafından arazinin ekolojik üretime uygunluğu incelenir. Yoğun birçevresel kirliliğin ve dolayısıyla arazi ya da üretimi söz konusu ürünebulaşma riskinin mevcut olduğu yörelerde ekolojik üretim belirliönlemler altında mümkün olabilir ya da söz konusu olamaz.
Araziüzerinde yapılan fiziksel incelemelerde ekolojik üretim mümkün görülürise yöntemine uygun olarak alınacak toprak örneklerinde toprakverimliliğine yönelik analizler yaptırılır. Gerek arazideki mevcutkirlilik hakkında bilgi edinmek ve gerekse ekolojik tarıma geçişdöneminin belirlenebilmesi için arazi sahibinden adı geçen arazidegeçmiş yıllarda uygulanan tarımsal işlemler hakkında bilgi alınır.Arazinin kolay teşhis edilmesini ve diğer tarımsal arazilerdenayırımını sağlayacak plan ya da krokisi çizilir.
Araziüzerinde yapılan incelemeler, toprak analiz sonuçları ve üreticidenalınan bilgiler ekolojik tarım yapısına uygun ise, adı geçen arazininbelirli bir sistem içerisinde kodlaması yapılır. Bu kodlama, o arazidenelde edilecek ekolojik ürünün her aşamada izlenebilmesi açısındangereklidir.
Üretici:
  • Projeye uygunluk,
  • Mevcut tarımsal faaliyetler,
  • Girdi kullanım ve depolama koşulları,
  • İlaçlama ve toprak işleme ekipmanları,
  • Ürün depolama olanakları,
  • Hayvansal varlıklar,
  • Dokümantasyon,
Sözleşme,
  • Kodlama,
  • Ürün etiketleme,
  • Eğitim.
Ekolojiktarımın daha doğrusu her türlü tarım sisteminin vazgeçilemez iki anaunsuru vardır. Bunlar; tarımsal üretimin gerçekleştirileceğialan(ara zi) ve üretimi bizzat gerçekleştirecek üreticidir. İkinci unsurolan arazi üzerinde ekolojik tarım yönteminde ne gibi işlemleryapılması gerektiğini açıkladık. Şimdi üretici ile ilgili yukarıdamaddeler halinde verilmiş olan işlemleri açıklayalım.
Üreticininhali hazırda sahip olduğu tüm tarımsal faaliyetlerin açık bir şekildebilinmesi gerekir. Bu şekilde o üreticinin projeye girişinden itibarenileriki yıllara yönelik bütünsel bir üretim planlaması yapılabilir.
Birüreticinin aynı yıl içerisinde farklı arazilerde farklı ürünleriekolojik ve kimyasal üretimi söz konusu ise, tarımsal girdi kullanımçizelgesi çıkartılmalı ve bu girdilerin depolanma koşulları açık olarakbelgelendirilmelidir.
Üreticininsahip olduğu tarımsal araç parkının ekolojik tarıma yeterliliğiincelenmelidir. Tüm ekipmanları kayıt altına alınmalıdır.
Hasat sonrası - satış öncesi süre içerisinde ürünlerin depolanacağı yerler incelenmeli, planlanmalı ve kayıt edilmelidir.
Ekolojiktarımın ana ilkeleri içerisinde yer alan kapalı tarımsal işletme(kendine yeterlilik) ilkesinin gereği, projede yer alacak tarımsalişletmelerin hayvansal varlığı oldukça ayrıntılı bir şekilde üreticidosyasına kayıt edilmelidir.
Arazikodlanmasında olduğu gibi üretimin farklı aşamalarında gerekli olacaküretici kodlaması belirli bir sistem içeriğinde yapılmalıdır. Üreticiyeve bir önceki bölümde açıklanan araziye ait tam bilgi ve belgelerdüzenli bir dosya içerisinde toplanır. Bu belgeler içerisindeüreticinin, Tarım ve Köy işleri Bakanlığının Ekolojik TarımYönetmeliğine göre üretimini gerçekleştirileceğini bildiren bir üretimsözleşmesi mutlak yer almalıdır.
Ekolojiktarım yöntemleri ile üretimi gerçekleştirilen ürün, hasat sonrasımutlak etiketlendirilmelidir. Bu etiket ürünün kime, hangi parsele aitolduğunu ve kimi diğer bilgileri içermelidir.
Gerekaraziden ve gerekse üreticiden alınan tüm verilerin ekolojik tarımayönlendirilebilmesi için, işlemin bir proje içerisindedeğerlendirilmesi gerekmektedir. İşte bu proje kapsamındaki en önemlinoktalardan bir tanesi de üretici ile birlikte gerçekleştirilecek sezonboyu eğitimdir. Bu eğitim arazi üzerinde olduğu gibi mevcut bilgi vebelgeler üzerinde ekolojik tarım felsefesinin iyi bir şekildekavranabilmesine yönelik de olmalıdır.
Aracı, işleyici, ihracatçı:
Dahaçok üretim sonrası ticari faaliyet alanı içerisinde değerlendirilebilecek bu birimlerdeki ekolojik ürünün akış kontrolü de en az araziüzerindeki ekolojik ürünün üretimi kadar önemlidir. Aslında ekolojiktarım, üreticiden tüketiciye kadar bir bütünlük arz eder. Bu bölümlerdeverilmek istenen her aşamada izlenmesi gerekli noktaların ayrı ayrıanlatımıdır.
  • Depolama koşulları,
  • Girdi-Çıktı kayıtları,
  • Üretici satın alım makbuzları,
  • Ürün sevk irsaliyesi,
  • Satış faturası,
  • İşletme koşullarının uygunluğu,
  • İşleme öncesi ve sonrası etiketleme,
  • Sözleşme,
  • İhracat sertifikası
Ekolojikürün, üretim sonrası bir aracı ile pazar akışını devam ettiriyor ise,bu aracı tarafından adı geçen ekolojik ürüne ait her türlü bilgi vebelgenin düzenli olarak dosyalanması gerekir. Bu belgelerde, o ürününhangi üreticiye ait olduğu, ne zaman satın alındığı, miktarı, satınalım ve ambalaj şekli, nakliye şekli, eğer depolandı ise nerede vehangi koşullarda depolandığı gibi tüm bilgilerin mevcut olması gerekir.
Adıgeçen ekolojik ürün bir işleme gerektiriyor ise, bu işlemenin hangikoşullarda ve kim tarafından yapıldığı açık olarak izlenebilmelidir. Buişletmede ne türlü işlemlere izin verilebileceği ve işletmenin uymaklayükümlü olduğu kurallar danışman tarafından işletme sahibine açıklanırve gerekli iyileştirme koşulları belirli bir program içerisindeyürütülür. İşleme sonrası ürün, ihraç edilecek ise aynı şekilde ihracataşamasında yapılması gerekenler düzenli olarak yerine getirilir.
Tümbu açıklamaları ve ekolojik tarımdaki birimler arasındaki işbirliğinibir şema üzerinde göstermek istersek, ekolojik tarımda izlenmesigereken sistemi daha iyi anlayabiliriz